ลำไย

สถานการณ์ทั่วไป
ลำไยเป็นผลไม้ที่สำคัญทางเศรษฐกิจชนิดหนึ่ง ทั้งนี้เพราะสามารถเจริญเติบโตได้ดี ในประเทศไทย ปัจจุบันเป็นที่นิยมบริโภคทั้งชาวไทยและต่างประเทศ เพราะคุณภาพดีและมีคู่แข่งน้อย นอกจากนี้ยังเป็นที่ต้องการของโรงงานอุตสาหกรรมการทำลำไยแห้งและลำไยกระป๋อง ในแต่ละปีมีการ ส่งออกลำไยและผลิตภัณฑ์รวมมูลค่ามากกว่า 2,000 ล้านบาท

ลักษณะทั่วไปของพืช
ลำไยเป็นไม้ผลกึ่งเมืองร้อน ลำต้นเจริญเต็มที่สูงประมาณ 10 - 12 เมตร ทรงพุ่มแผ่กว้างประมาณ 6 - 8 เมตร เจริญเติบโตได้ดีในดินที่มีหน้าดินลึก มีอินทรีย์วัตถุมาก มีค่าความเป็นกรดเป็นด่างระหว่าง 5 - 6 และมีการระบายน้ำดี อุณหภูมิที่เหมาะแก่การเจริญเติบโต อยู่ระหว่าง 20 - 25 องศาเซลเซียส และในช่วงก่อนออกดอกต้องการอุณหภูมิระหว่าง 10 - 12 องศาเซลเซียส ปริมาณน้ำฝน ที่เหมาะสม อยู่ระหว่าง 1,200 - 1,400 มิลลิเมตร / ปี ความชื้นสัมพัทธ์ในระยะก่อนออกดอกควรต่ำกว่า 80 เปอร์เซ็นต์ และความชื้นสัมพัทธ์ในระยะติดผลอยู่ระหว่าง 80 - 100 เปอร์เซ็นต์ ลำไยอายุตั้งแต่ 3 ปี จะเริ่มให้ผลผลิตและจะให้ผลเต็มที่เมื่ออายุ 7 ปีขึ้นไป ลำไยสามารถให้ผลผลิตได้มากกว่า 30 ปี ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการดูแลรักษา การตัดแต่งกิ่ง ระยะเวลาตั้งแต่ออกดอกถึงเก็บเกี่ยวผลผลิตประมาณ 6 เดือน ผลผลิตเฉลี่ยของลำไยที่โตเต็มที่ประมาณ 200 กิโลกรัม / ต้น ปริมาณของผลผลิตอยู่ระหว่าง 60 - 90 ผล / กิโลกรัม และฤดูกาลเก็บเกี่ยว ผลผลิตอยู่ระหว่างเดือนกรกฎาคม -เดือนสิงหาคม

พื้นที่ส่งเสริม

พื้นที่เหมาะสมเชิงธุรกิจและพื้นที่ปลูกที่สำคัญอยู่ทางภาคเหนือ ได้แก่ จังหวัดเชียงใหม่ ลำพูน เชียงราย พะเยา น่าน ลำปาง ตาก แพร่ อุตรดิตถ์ แม่ฮ่องสอน สุโขทัย
ภาคตะวันออก ได้แก่ จันทบุรี และภาคตะวันออกเฉียง-เหนือ ได้แก่ เลย หนองคาย นครพนม มุกดาหาร

พื้นที่ปลูก	ปี 2540	ปี 2541 (ประมาณการ)
พื้นที่ปลูกรวม	238,644 ไร่	380,000 ไร่
พื้นที่ให้ผลผลิตแล้ว	250,074 ไร่	160,000 ไร่
พื้นที่ยังไม่ให้ผลผลิต	488,718 ไร่	380,000 ไร่


	พันธุ์ส่งเสริม พันธุ์ดอ พันธุ์เบี้ยวเขียว พันธุ์สีชมพู พันธุ์แห้ว

	ต้นทุนการผลิต / ไร่
	- ปีแรกที่เริ่มปลูก	2,750 บาท / ไร่
	- ปีที่ให้ผลผลิตแล้ว	4,800 บาท / ไร่

ผลผลิต

ผลผลิตรวมทั้งประเทศ

( ปี 2540 )

239,762 ตัน

ผลผลิตเฉลี่ย / ไร่ ( ปี 2540 )

958 ก.ก / ไร่ / ปี

ราคาผลผลิตที่เกษตรกรขายได้

( ปี 2540 )

ราคาเฉลี่ย 22.35 บาท / ก.ก

ปริมาณการใช้ในประเทศ

ปริมาณผลผลิตประมาณ 40% ใช้บริโภคภายในประเทศในรูป ผลสดและเข้าโรงงานบรรจุกระป๋อง

ปริมาณและมูลค่าการส่งออก

ปริมาณ : ตัน มูลค่า : ล้านบาท
	2540		2541
	ปริมาณ	มูลค่า	ปริมาณ	มูลค่า
ผลสด	87.63	2,119	2,581.02	149.50
อบแห้ง	38.07	2,142	945.51	85.45
กระป๋อง	15.97	753.1	4,861.07	272.62
แช่แข็ง	0.24	14.7	218.81	19.89
รวม	135.92	5,030.6	8,606.41	427.46

การปลูก
วิธีการปลูก

     1. ควรปลูกในช่วงต้นฤดูฝน
     2. ควรขุดหลุมปลูกให้มีขนาดกว้างและลึกประมาณ 50 เซนติเมตร
     3. ผสมดิน ปุ๋ยคอก และปุ๋ยร็อคฟอสเฟตเข้าด้วยกันในหลุมสูงประมาณ 2 ใน 3 ของหลุม
     4. ยกถุงกล้าต้นไม้วางในหลุม โดยให้ระดับของดินในถุงสูงกว่าระดับดินปากหลุมเล็กน้อย
     5. ใช้มีดที่คมกรีดถุงจากก้นถุงขึ้นมาถึงปากถุงทั้ง 2 ด้าน (ซ้ายและขวา)
     6. ดึงถุงพลาสติกออก โดยระวังอย่าให้ดินแตก
     7. กลบดินที่เหลือลงไปในหลุม
     8. กดดินบริเวณโคนต้นให้แน่น
     9. ปักไม้หลักและผูกเชือกยึดเพื่อป้องกันลมพัดโยก
     10. หาวัสดุคลุมดินบริเวณโคนต้น เช่น ฟางข้าว หญ้าแห้ง
     11. รดน้ำให้ชุ่ม
     12. ทำร่มเงาเพื่อช่วยพรางแสงแดด

ระยะปลูก

ระยะปลูก 8 - 10 x 8 - 10 เมตร ขึ้นอยู่กับความอุดมสมบูรณ์ของดิน

จำนวนต้น / ไร่

จำนวนต้นเฉลี่ย 16 - 25 ต้น / ไร่

การดูแลรักษา

การให้ปุ๋ย
     - ต้นที่ยังไม่ให้ผลผลิตใส่ปุ๋ยบำรุงต้น ใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 อัตรา 500 กรัม/ต้น/ปี แบ่งใส่ 2 - 3 ครั้ง
     - ต้นที่ให้ผลผลิตแล้ว แบ่งการใส่ปุ๋ยดังนี้
          1. บำรุงต้น ใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15
          2. ระยะสร้างตาดอก ใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 8-24-24
          3. บำรุงผล ใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15
          4. ปรับปรุงคุณภาพ ใช้ปุ๋ยเคมีสูตร 13-13-21 ส่วนปริมาณปุ๋ยที่ใช้ขึ้นอยู่กับอายุของต้นและผลผลิตบนต้น ซึ่งอัตราที่ใช้อยู่ระหว่าง 2 - 5 กก. / ต้น / ปี

ผลผลิตบนต้น ซึ่งอัตราที่ใช้อยู่ระหว่าง 2 - 5 กิโลกรัม / ต้น / ปี

การให้น้ำ
     1. ลำไยต้นเล็กควรให้น้ำสม่ำเสมอประมาณสัปดาห์ละครั้ง ทั้งนี้ต้องดูความชื้นของดินเป็นหลัก
     2. ลำไยที่ให้ผลผลิตแล้ว
          - ช่วงระยะการเจริญเติบโตทางกิ่งใบ ถ้าฝนทิ้งช่วงจะต้องมีการให้น้ำเพื่อไม่ให้การ เจริญเติบโตหยุดชะงัก
          - ช่วงระยะการออกดอกติดผล ตรงกับฤดูแล้งความชื้นในดิน และในอากาศต่ำ ในช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนธันวาคม ควรงดการให้น้ำ เพื่อให้ลำไยหยุดการเจริญเติบโตทางกิ่งใบ และสะสมอาหารไว้เพื่อการออกดอก การให้น้ำจะเริ่มเมื่อแทงช่อดอกยาวประมาณ 3 - 4 นิ้ว โดยให้ เพียง เล็กน้อย และค่อยๆ เพิ่มปริมาณมากขึ้น และติดต่อกัน ปริมาณขึ้นอยู่กับความชื้นในดิน หยุดให้น้ำเมื่อฝนตก

การปฏิบัติอื่น ๆ

- เมื่อต้นลำไยอายุ 1 -2 ปี ตัดแต่งกิ่งเพื่อสร้างทรงต้น
- การทำร่ม ลำไยปลูกใหม่ควรทำร่ม โดยใช้ทางมะพร้าว ฟางข้าว หรือหญ้า เมื่อต้นตั้งตัวได้แล้วค่อยนำเอาที่บังร่มออก
- การตัดแต่งกิ่ง เพื่อให้ทรงพุ่มโปร่ง แสงแดดส่องเข้าไปในทรงพุ่มได้ทั่วถึงไม่ต้านลม ลดปัญหา การโค่นล้ม ดูแลสะดวกช่วยให้ออกดอกติดผลได้ดีขึ้น การตัดแต่งกิ่งแบ่งเป็น 2 ระยะคือ การตัดแต่งกิ่ง เพื่อควบคุมทรงต้น จะทำในระยะแรกของการปลูก ตัดแต่งเพื่อรักษารูปทรง และการตัดแต่งกิ่งต้นที่ให้ผลผลิตแล้ว เป็นการตัดแต่งประจำทุกปีหลังการเก็บเกี่ยว
- การค้ำกิ่งในช่วงเวลาติดผล เพื่อช่วยพยุงน้ำหนักของผลผลิตและป้องกันการฉีกหักของกิ่ง
- การให้ปุ๋ยทางใบเป็นการเสริมให้ต้นลำไยได้รับปุ๋ยโดยตรง และต้นลำไยสามารถนำไปใช้ได้ทันที ซึ่งควรใช้ในกรณีต่อไปนี้

- เมื่อต้นลำไยแตกใบอ่อนช้าหรือไม่สม่ำเสมอ ควรใช้ปุ๋ยไทโอยูเรีย อัตรา 100 - 150 กรัม / น้ำ 20 ลิตร พ่นทั่วทรงพุ่ม 1 - 2 ครั้งห่างกัน 7 - 10 วัน จะช่วยให้การแตกใบอ่อนเร็วขึ้นและพร้อมกัน ถ้าใบมีความสมบูรณ์ต่ำ ควรพ่นปุ๋ยทางใบสูตร 30 - 20 - 10 หรือ 20 - 20 - 20 อัตรา 20 - 30 ซีซี / น้ำ 20 ลิตร จะช่วยเพิ่มความสมบูรณ์แก่ใบให้มากขึ้น
- ระยะใบแก่ก่อนออกดอกเพื่อช่วยให้ใบแก่เร็วขึ้นและช่วยป้องกันการแตกใบอ่อน เมื่อมีฝนตก ควรพ่นปุ๋ยทางใบสูตร 0 - 52 - 34 อัตรา 100 - 150 กรัม / น้ำ 20 ลิตร 2 ครั้ง ห่างกัน 7 - 10 วัน
- ช่วงลำไยใกล้ออกดอก ควรพ่นปุ๋ยทางใบ เพื่อเพิ่มความสมบูรณ์และกระตุ้นตาดอก เช่น ปุ๋ยสูตร 10 - 52 - 17 หรือ 10 - 45 - 10 อัตรา 20 - 30 ซีซี / น้ำ 20 ลิตร และหลังจากแทงช่อดอกแล้วควรฉีดพ่นอีกครั้ง เพื่อบำรุงช่อดอกและช่วยให้ติดผลดีขึ้น

การป้องกันกำจัดศัตรูพืช

- ระยะแตกใบอ่อน ถ้าพบอาการโรคพุ่มไม้กวาด ให้ตัดเผาทำลายทิ้ง
- ระยะก่อนออกดอก ถ้าพบอาการโรคพุ่มไม้กวาด ให้ตัดเผาทำลายทิ้ง
- ระยะติดผล ให้ป้องกันหนอนเจาะขั้วลำไย โดยใช้สารคาร์บาริล

ปฏิทินการดูแลรักษา
ปฏิทินการปฏิบัติดูแลรักษา ลำไย ในเขตภาคเหนือ
ม.ค. ก.พ.	มี.ค.	เม.ย. พ.ค.	มิ.ย.	ก.ค ส.ค.	ก.ย. ต.ค. พ.ย. ธ.ค.
-แทงช่อดอก	-ติดผลอ่อน	-ฉีดพ่นสารเคมี	-ให้ปุ๋ยสูตร	-เก็บเกี่ยวผลผลิต	-ฉีดพ่นสารเคมีป้องกัน
-เริ่มให้น้ำ	-ให้ปุ๋ยสูตร	ป้องกันกำจัด	13-13-21	-ตัดแต่งกิ่ง	กำจัดโรคแมลง
สม่ำเสมอ	15-15-15	โรคแมลง		-ให้ปุ๋ยคอกและ	-กำจัดวัชพืช
-ฉีดพ่นสารเคมี		-ค้ำยันกิ่งเพื่อ		ปุ๋ยเคมีสูตร	-ให้ใส่ปุ๋ยสูตร
ป้องกันกำจัด		ป้องกันกิ่งฉีก		15-15-15	8-24-24
โรคแมลง		หักเสียหาย			-งดการให้น้ำ

การปฏิบัติการหลังการเก็บเกี่ยว

1. ดัชนีการเก็บเกี่ยวของลำไย อาจนับจากวันดอกบาน 50% ถึงวันเก็บเกี่ยวใช้เวลาประมาณ 6 เดือน และสังเกตลักษณะของผล ดังนี้ ขนาดผลโตเต็มที่ สีของผลมีสีเข้มกว่าเดิม ผิวเปลือกด้านนอก จะเรียบและเนียน เปลือกด้านในเป็นร่างแหและรสหวานจัด ถ้าเก็บผลแก่เกินไปเนื้อผลจะแห้ง มีสีขาวขุ่น ความหวานลดลงและเมล็ดจะขึ้นหัว
2. การเก็บเกี่ยว ควรระวังไม่ให้ผลเกิดแผล และนำผลผลิตเข้าที่ร่มหรือในโรงเรือน คัดขนาดและจัดชั้นคุณภาพ บรรจุในภาชนะบรรจุหีบห่อ การลดอุณหภูมิก่อนการเก็บรักษาหรือขนส่ง สามารถทำได้หลายวิธี เช่น จุ่มน้ำเย็น หรือเข้าห้องเย็น
3. การเก็บรักษาที่อุณหภูมิต่ำ ควรเก็บที่อุณหภูมิ 2 - 5 องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์ 90 - 95% จะเก็บได้นาน 30 - 45 วัน หรือเก็บที่อุณหภูมิ 5 - 10 องศาเซลเซียส จะเก็บได้นาน 20 - 30 วัน
4. การรมควันซัลเฟอร์ไดออกไซด์ นิยมสำหรับลำไยส่งออกเพื่อยับยั้งการเจริญของเชื้อรา และการเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลของเปลือก ผลลำไยก่อนรมควันต้องแห้ง ถ้ามีหยดน้ำบนผิวจะทำให้ปริมาณ ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ตกค้างบนผิวที่เปียกมากกว่าบริเวณอื่น

แนวทางการส่งเสริม

1. สนับสนุนการรวมกลุ่มปรับปรุงคุณภาพลำไยในการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตเพื่อการส่งออก

2. ถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และปรับปรุงคุณภาพผลผลิต

ปัญหาอุปสรรค

1. การออกดอกติดผลไม่สม่ำเสมอทุกปี
2. ปัญหาโรคและแมลง ได้แก่ โรคต้นโทรม ซึ่งยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด และหนอนเจาะขั้วผล ซึ่งทำให้ผลร่วง

ข้อมูลสวน

1. สวนนายศรีเทพ ใจทา 44 ม.7 ต. สบเตี๊ยะ อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่ (053 ) 831225
2. สวนนายพิทักษ์ ปั้นทอง 53/1 ม.8 ถ.บ้านธารฤาษี ต.บ้านโฮ่ง อ.บ้านโฮ่ง จ.ลำพูน
3. สวนนายจักรแก้ว เตวิยะ 87 ม.7 ต.นครเจดีย์ อ.ป่าซาง จ.ลำพูน
4. สวนนายดุสิต อารีวงศ์ 82 ม.2 ต.เหมือง อ.เมือง จ.ลำพูน
5. สวนนายประยูร วรรณโภคิน 172 ม.8 ต.โรงเข้ อ.บ้านแพ้ว จ.สมุทรสาคร พื้นที่ปลูก 10 ไร่ 300 ต้น

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม

ดูที่ภาคผนวก